परमेश्वराचे अस्तित्व हीच सर्वात मोठी अंधश्रद्धा : डॉक्टर श्रीराम लागू

      परमेश्वराचे अस्तित्व हीच सर्वात मोठी अंधश्रद्धा : डॉक्टर श्रीराम लागू      

                         डॉक्टर श्रीराम लागू यांचा दृष्टीकोन केवळ देव-निरपेक्ष नव्हता, तर तो बुद्धीप्रामाण्य, विवेक आणि विज्ञाननिष्ठतेवर आधारलेला होता. त्यांनी “परमेश्वराचे अस्तित्व हीच सर्वात मोठी अंधश्रद्धा” असे जेव्हा ठामपणे म्हटले, तेव्हा त्यामागे कोणत्याही श्रद्धेचा अपमान करण्याचा हेतू नव्हता; तर माणसाच्या स्वतंत्र विचारशक्तीचे अवमूल्यन करणाऱ्या मानसिक गुलामगिरीविरुद्धचा तो लढा होता.

संविधानाचा गाभा आणि विज्ञाननिष्ठ समाज

                        भारतीय संविधानाच्या प्रस्तावनेत आणि कलम 51(अ) मध्ये स्पष्टपणे वैज्ञानिक दृष्टिकोन, मानवतावाद आणि विवेकशीलता जोपासण्याची जबाबदारी नागरिकांवर टाकलेली आहे. म्हणजेच, विज्ञाननिष्ठ समाजाची निर्मिती हा संविधानाचा मुळ गाभा आहे. परंतु दुर्दैवाने, आज आपण पाहतो की धर्म, जात, अंधश्रद्धा आणि भावनिक उन्माद यांचा वापर करून समाजाला पुन्हा पुन्हा मागे खेचले जात आहे. ही बाब सार्वभौम आणि धर्मनिरपेक्ष राष्ट्रासाठी अत्यंत घातक आहे.

श्रद्धा आणि अंधश्रद्धा यातील सीमारेषा

                      श्रद्धा ही वैयक्तिक बाब आहे; पण जेव्हा श्रद्धा तर्क, विज्ञान आणि मानवी मूल्यांच्या विरोधात उभी राहते, तेव्हा ती अंधश्रद्धा बनते. डॉक्टर लागू यांचे म्हणणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे—श्रद्धा मुळासकट उपटून टाकणे उद्दिष्ट नाही, तर श्रद्धेच्या नावाखाली होणारे शोषण, हिंसा, अज्ञान आणि भीती यांचा नायनाट करणे हे उद्दिष्ट आहे.

आजही बुवा-बाबा, चमत्कार, कर्मकांड, ग्रहदोष, जादूटोणा यांच्या नावाखाली गरीब, अशिक्षित आणि असहाय लोकांचे शोषण होत आहे. हे लोक मुद्दाम समाज अडाणी ठेवू पाहतात, कारण प्रश्न विचारणारा माणूस शोषित होत नाही.

शब्दप्रामाण्य नव्हे, बुद्धीप्रामाण्य

                        “वेदात लिहिले आहे”, “ग्रंथात सांगितले आहे”, “परंपरेने चालत आले आहे” — हे सत्याचे अंतिम निकष नाहीत. डॉक्टर लागू सांगतात तसे, आजच्या वैज्ञानिक कसोट्यांवर जे टिकेल तेच तात्पुरते सत्य मानले पाहिजे. आणि हेही लक्षात ठेवले पाहिजे की विज्ञानसुद्धा स्वतःला अंतिम सत्य मानत नाही. हीच खरी वैज्ञानिक नम्रता आहे.

समाज परिवर्तनासाठी काय आवश्यक आहे?

फक्त भाषणांनी किंवा कायद्यांनी समाज बदलत नाही.
समाज परिवर्तनासाठी आवश्यक आहे—

• वैज्ञानिक शिक्षण

• प्रश्न विचारण्याचे स्वातंत्र्य

• विवेकशील नागरिक

• आणि भीतीमुक्त विचार

                      अंधश्रद्धा माणसाची चिकित्सा करण्याची बुद्धी मारून टाकते. मनाची कवाडे बंद करते. जोपर्यंत ही कवाडे उघडत नाहीत, तोपर्यंत लोकशाही, समानता आणि स्वातंत्र्य या केवळ शब्दरूपातच राहतील.

नागरिक म्हणून संदेश

एक भारतीय नागरिक म्हणून माझा स्पष्ट संदेश आहे—
देव मानण्याचा किंवा न मानण्याचा अधिकार प्रत्येकाचा वैयक्तिक आहे; पण अंधश्रद्धा पसरवण्याचा, वैज्ञानिक विचार दाबण्याचा आणि संविधानाच्या मूल्यांवर आघात करण्याचा अधिकार कुणालाही नाही.

                         बुद्ध, चार्वाक, संत ज्ञानेश्वर, महात्मा फुले, डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकर, राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज, संत गाडगे बाबा, नरेंद्र दाभोलकर, डॉक्टर श्रीराम लागू यांची परंपरा ही विचारांची परंपरा आहे—आंधळ्या श्रद्धेची नव्हे. ही परंपरा पुढे नेणे ही केवळ कार्यकर्त्यांची नव्हे, तर प्रत्येक सुजाण नागरिकाची जबाबदारी आहे.

                         विज्ञाननिष्ठ, विवेकशील आणि मानवी मूल्यांवर आधारित समाज घडवणे हाच खरा धर्म आहे—आणि हाच संविधानाला अपेक्षित असलेला भारत आहे.

Author: कामगार टाइम्स

0

0