देशभरात SIR अंमलबजावणीची घोषणा होणार;

पुढील आठवड्यात सुरू होण्याची शक्यता

नवी दिल्ली : निवडणूक आयोग आज (सोमवार) दुपारी ४:१५ वाजता विशेष सघन सुधारणा (Special Intensive Revision – SIR) या उपक्रमावर पत्रकार परिषद घेणार आहे. या परिषदेत मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार, तसेच निवडणूक आयुक्त सुखबीर सिंग संधू आणि विवेक जोशी देशभरातील SIR च्या अंमलबजावणीच्या तारखा जाहीर करतील.

                         सूत्रांच्या माहितीनुसार, SIR पुढील आठवड्यापासून देशभरात टप्प्याटप्प्याने लागू करण्यात येईल. सुरुवात १० ते १५ राज्यांपासून होण्याची शक्यता असून, प्रथम त्याच राज्यांमध्ये हा उपक्रम राबविला जाईल जिथे २०२६ मध्ये विधानसभा निवडणुका होणार आहेत, म्हणजे आसाम, तामिळनाडू, पुद्दुचेरी, केरळ आणि पश्चिम बंगाल.

                         निवडणूक आयोगाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले की, “ज्या राज्यांमध्ये सध्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका होणार आहेत, तिथे SIR आयोजित केले जाणार नाही, कारण तेथील कर्मचारी त्या निवडणुकांमध्ये गुंतलेले असतील. निवडणुकीनंतरच तिथे SIR राबवला जाईल.”

SIR अंमलबजावणीसाठी राज्यांची तयारी

                         SIR साठीच्या आराखड्याबाबत आयोगाने अलीकडेच राज्य मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांसोबत दोन महत्त्वाच्या बैठका घेतल्या. अनेक राज्यांनी त्यांच्या शेवटच्या SIR नंतर तयार झालेल्या मतदार याद्या राज्यांच्या वेबसाइटवर अपलोड केल्या आहेत. उदाहरणार्थ, दिल्लीतील शेवटचा SIR २००८ मध्ये, तर उत्तराखंडमध्ये २००६ मध्ये पार पडला होता. बिहारमध्ये अलीकडेच मतदार पडताळणी झाली असून, अंतिम डेटा १ ऑक्टोबर रोजी प्रसिद्ध करण्यात आला.

SIR म्हणजे काय?

                        SIR म्हणजे मतदार यादींचे सर्वंकष पुनरावलोकन व अद्ययावतीकरण. या प्रक्रियेद्वारे मतदारांच्या ओळखीची पडताळणी, डुप्लिकेट नावे वगळणे, आणि फक्त भारतीय नागरिकांची नोंद सुनिश्चित केली जाते. आयोगाने स्पष्ट केले की, याचा उद्देश बेकायदेशीर परदेशी स्थलांतरितांचा शोध घेऊन त्यांना मतदार यादीतून वगळणे हा आहे. हे पाऊल बांगलादेश, म्यानमार आदी देशांमधून झालेल्या स्थलांतराच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्वाचे मानले जाते.

राज्यानुसार पूर्वीचे आणि आताचे मतदारसंख्या (SIR नुसार)

देशातील मतदारसंख्येचा वाढता आलेख

भारतामध्ये सध्या सुमारे ९९.१ कोटी मतदार आहेत.
२००२-०४ च्या SIR दरम्यान सुमारे ७० कोटी मतदारांची नोंदणी झाली होती.
आता सुमारे २१ कोटी नवीन मतदारांना कागदपत्रांच्या पडताळणीसाठी सामील केले जाईल.

उदाहरणार्थ —

• आंध्र प्रदेशात मतदारसंख्या २००३ मध्ये ५५ दशलक्ष होती, आता ६६ दशलक्ष झाली आहे.

• उत्तर प्रदेशात २००३ मध्ये ११५ दशलक्ष होती, आता १५९ दशलक्ष आहे.

• दिल्लीमध्ये २००८ मध्ये १.१ कोटी होती, आता १.५ कोटी झाली आहे.

प्रक्रिया कशी होईल?

प्रत्येक ब्लॉक लेव्हल ऑफिसर (BLO) मतदारांच्या घरी भेट देऊन फॉर्म वितरित करेल.
३१ डिसेंबर २०२५ पर्यंत १८ वर्षांचे होणारे सर्व नागरिक या प्रक्रियेत समाविष्ट होतील.

बिहारमध्ये SIR संदर्भात वाद

बिहारमध्ये झालेल्या मागील SIR दरम्यान विरोधी पक्षांनी सरकारवर मतचोरीचे आरोप केले होते. हा खटला अद्याप सर्वोच्च न्यायालयात प्रलंबित आहे.
तथापि, सर्वोच्च न्यायालयाने निवडणूक आयोगाच्या प्रक्रियेला मान्यता दिली असून, आयोगाने बिहारची अंतिम मतदार यादी न्यायालयात सादर केली आहे.

राहुल गांधींचे आरोप आणि आयोगाचे स्पष्टीकरण

काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी सप्टेंबर महिन्यात पत्रकार परिषद घेत निवडणूक आयोगावर गंभीर आरोप केले.
त्यांनी म्हटले की, “मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार लोकशाही नष्ट करणाऱ्यांना संरक्षण देत आहेत.”
कर्नाटकातील अलांड मतदारसंघाचे उदाहरण देत राहुल गांधींनी काँग्रेस समर्थकांची नावे पद्धतशीरपणे वगळली गेल्याचा दावा केला.

यावर निवडणूक आयोगाने १९ सप्टेंबर रोजी जारी केलेल्या निवेदनात स्पष्ट केले की,

“कोणत्याही नागरिकाला ऑनलाइन पद्धतीने मतदार यादीतून नाव काढता येत नाही. ही प्रक्रिया फक्त कायदेशीर पडताळणी आणि सुनावणीअंतीच केली जाते.”

आयोगाने उदाहरण देत सांगितले की,

• अलांड येथे प्राप्त झालेल्या ६,०१८ अर्जांपैकी फक्त २४ वैध होते.

• ५,९९४ अर्ज चुकीचे आढळले असून या संदर्भात पोलिसांकडे एफआयआर दाखल करण्यात आला आहे.

• तसेच महाराष्ट्रातील राजुरा मतदारसंघात ७,७९२ नवीन नोंदणींपैकी ६,८६१ अर्ज चुकीचे आढळले आहेत.

सारांश

निवडणूक आयोग आजच्या पत्रकार परिषदेत SIR च्या देशव्यापी अंमलबजावणीचा आराखडा सादर करणार आहे.
मतदार यादी अद्ययावत करून डुप्लिकेट व बेकायदेशीर नावे वगळणे,
तसेच नव्या मतदारांची नोंदणी सुनिश्चित करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
या माध्यमातून देशातील निवडणूक प्रक्रिया अधिक पारदर्शक, अचूक आणि विश्वसनीय होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

Author: कामगार टाइम्स

0

0