बनावट कागदपत्रे, सिमचा गैरवापर आणि IMEI क्रमांकातील छेडछाडीवर कारवाई; संचार साथी पोर्टलवर अनोळखी मोबाइल क्रमांक तपासण्याचे आवाहन
नवी दिल्ली : तुमच्या नावावर घेतलेले सिमकार्ड दुसऱ्या व्यक्तीला विकणे, भाड्याने देणे किंवा त्याचा गैरवापर होऊ देणे महागात पडू शकते. दूरसंचार विभागाच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार, बनावट कागदपत्रांद्वारे सिमकार्ड मिळवणे, त्यांची विक्री करणे किंवा मोबाइलच्या IMEI क्रमांकात छेडछाड करण्यासारख्या कृत्यांसाठी तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि 50 लाख रुपयांपर्यंत दंडाची तरतूद असल्याचे वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे.
सिमचा गैरवापर केल्यास कायदेशीर कारवाई
- स्वतःच्या नावावरील सिम दुसऱ्याला विकणे किंवा भाड्याने देणे टाळावे.
- सिमचा वापर सायबर फसवणुकीसाठी झाल्यास संबंधित व्यक्तीवरही कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.
- बनावट ओळखपत्राद्वारे सिम मिळवणे किंवा दुसऱ्याच्या नावावरील सिमचा गैरवापर करणे गंभीर बाब आहे.
- फसवणुकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या अशा सिमला ‘म्यूल सिम’ असे म्हटले जाते.
छत्तीसगडमधील प्रकरणानंतर कारवाई
छत्तीसगडमध्ये एका सिम विक्री एजंटने नागरिकांच्या कागदपत्रांचा गैरवापर करून त्यांच्या नकळत 25 बनावट सिम सक्रिय केल्याचे प्रकरण समोर आले होते. त्यानंतर संबंधित एजंटला ब्लॅकलिस्ट करण्यात आले आणि पुनर्पडताळणीत अपयशी ठरलेल्या सिम बंद करण्यात आल्याचे वृत्तात म्हटले आहे.
IMEI आणि कॉलिंग ID मध्ये छेडछाडही गुन्हा
मोबाइलच्या IMEI क्रमांकात अनधिकृत बदल करणे तसेच दुसऱ्याचा मोबाइल क्रमांक दाखवून कॉल करण्यासाठी साधनांचा गैरवापर करणे यावरही कारवाई होऊ शकते.
एका व्यक्तीच्या नावावर किती सिम?
- देशातील बहुतांश भागांत एका व्यक्तीच्या नावावर जास्तीत जास्त 9 सिमकार्डची मर्यादा आहे.
- जम्मू-काश्मीर, आसाम आणि ईशान्येकडील काही राज्यांत ही मर्यादा 6 सिमकार्ड आहे.
- दूरसंचार कंपन्यांना नवीन सिम देण्यापूर्वी ग्राहकाच्या नावावरील सिमची पडताळणी करण्यास सांगण्यात आले आहे.
तुमच्या नावावर किती सिम सक्रिय आहेत? असे तपासा
- संचार साथी पोर्टलला भेट द्या.
- ‘Know Your Mobile Connections’ हा पर्याय निवडा.
- आपला मोबाइल क्रमांक नोंदवून OTP द्वारे पडताळणी करा.
- तुमच्या नावावर नोंद असलेले मोबाइल क्रमांक तपासा.
- अनोळखी किंवा आपल्या वापरात नसलेला क्रमांक आढळल्यास पोर्टलवर त्याची तक्रार नोंदवा.
कंपन्यांना 30 नोव्हेंबरपर्यंत मुदत
दूरसंचार कंपन्यांना डिजिटल इंटेलिजन्स प्लॅटफॉर्मशी प्रणाली जोडण्यासाठी 30 नोव्हेंबर 2026 पर्यंत मुदत देण्यात आल्याचे वृत्तात नमूद आहे. या यंत्रणेद्वारे सिमची पडताळणी आणि नियमांचे पालन अधिक प्रभावी करण्याचा उद्देश आहे.
नागरिकांनी आपल्या नावावर सक्रिय असलेल्या सिमकार्डची नियमित तपासणी करावी आणि सिमकार्डचा वापर दुसऱ्या व्यक्तीकडून गैरप्रकारांसाठी होणार नाही, याची काळजी घ्यावी.










