शिक्षण मंत्रालयाने गोपनीयता धोरण केले अद्ययावत; विद्यार्थ्यांच्या संमतीनंतरच नियोक्त्यांना शैक्षणिक रेकॉर्ड पाहता येणार
नवी दिल्ली : विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक नोंदी डिजिटल स्वरूपात जतन करणारी ‘अपार आयडी’ (APAAR ID) आता शिक्षणापुरती मर्यादित राहणार नसून भविष्यात नोकरीच्या प्रक्रियेतही उपयोगी ठरणार आहे. शिक्षण मंत्रालयाने अपार पोर्टलवरील गोपनीयता धोरण अद्ययावत केले असून, त्यानुसार विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक नोंदी अधिकृत तृतीय पक्षांसोबत, त्यात नियोक्त्यांचाही समावेश आहे, शेअर करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
यामुळे नोकरीसाठी अर्ज करणाऱ्या उमेदवाराने सादर केलेली पदवी, गुणपत्रिका, ग्रेडशीट, डिप्लोमा, प्रमाणपत्रे आणि इतर शैक्षणिक उपलब्धींची डिजिटल पडताळणी करणे नियोक्त्यांना शक्य होणार आहे. मात्र, या प्रक्रियेत विद्यार्थ्याची संमती महत्त्वाची राहणार आहे.
विद्यार्थ्याच्या संमतीशिवाय शैक्षणिक रेकॉर्ड पाहता येणार नाही
अपार आयडी मिळाल्यानंतर संबंधित विद्यार्थ्याचा संपूर्ण शैक्षणिक रेकॉर्ड कोणत्याही नियोक्त्याला आपोआप उपलब्ध होणार नाही. नोकरीच्या प्रक्रियेत उमेदवार अपार आयडी किंवा संबंधित माहिती अर्जात देऊ शकतो; मात्र त्यावरून नियोक्त्याला थेट संपूर्ण शैक्षणिक नोंद पाहता येणार नाही.
नियोक्त्याला अपार प्रणालीवर अधिकृत पडताळणीदार म्हणून नोंदणी करावी लागेल. त्यानंतर एखाद्या विशिष्ट पदवी किंवा प्रमाणपत्राच्या पडताळणीसाठी विद्यार्थ्याला विनंती पाठवावी लागेल. या विनंतीची सूचना विद्यार्थ्याला मिळेल. विद्यार्थी ओटीपी किंवा ई-साइनच्या माध्यमातून पडताळणीस मंजुरी दिल्यानंतरच संबंधित शैक्षणिक रेकॉर्ड नियोक्त्याला पाहता येईल.
नियोक्त्यांना संपूर्ण अपार रेकॉर्ड पाहता येणार नाही
नियोक्त्यांना सामान्य वापरकर्त्याप्रमाणे विद्यार्थ्याच्या अपार खात्यातील संपूर्ण माहिती पाहण्याची सुविधा असणार नाही. विद्यार्थ्याने ज्या विशिष्ट शैक्षणिक कागदपत्राच्या पडताळणीसाठी परवानगी दिली असेल, त्याच माहितीपर्यंत प्रवेश मिळेल.
विद्यार्थ्याला आलेली पडताळणी विनंती मंजूर किंवा नामंजूर करण्याचा अधिकार असेल. त्यामुळे केवळ अपार आयडी माहीत असल्याच्या आधारावर कोणत्याही व्यक्तीला विद्यार्थ्याचा शैक्षणिक रेकॉर्ड पाहता येणार नाही.
बनावट पदवी आणि प्रमाणपत्रांना आळा घालण्यास मदत
नोकरीच्या प्रक्रियेत उमेदवारांकडून सादर करण्यात येणाऱ्या शैक्षणिक कागदपत्रांची सत्यता तपासण्यासाठी नियोक्त्यांना अनेकदा स्वतंत्र पडताळणी प्रक्रिया करावी लागते. अपारच्या माध्यमातून अधिकृत डिजिटल रेकॉर्ड उपलब्ध झाल्यास ही प्रक्रिया अधिक सुलभ होऊ शकते.
उमेदवाराच्या सीव्हीमध्ये नमूद केलेली पदवी, शैक्षणिक संस्था किंवा संबंधित प्रमाणपत्राची अधिकृत डिजिटल नोंद उपलब्ध असल्यास नियोक्त्याला त्याची पडताळणी करता येईल. त्यामुळे बनावट पदवी किंवा प्रमाणपत्रांच्या वापराला आळा घालण्यास या व्यवस्थेची मदत होऊ शकते.
तृतीय पक्षाच्या क्लाउड सेवांचाही वापर
अपारच्या अद्ययावत गोपनीयता धोरणात विद्यार्थ्यांचा वैयक्तिक आणि शैक्षणिक डेटा साठवण्यासाठी तृतीय पक्षाच्या क्लाउड सेवा पुरवठादारांचा वापर केला जाऊ शकतो, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
डेटाची उपलब्धता, आवश्यकतेनुसार पुनर्प्राप्ती आणि सेवा सातत्याने सुरू ठेवण्यासाठी डेटा हस्तांतरित केला जाऊ शकतो. त्यामुळे अपारमधील शैक्षणिक माहितीच्या वापराबरोबरच डेटा सुरक्षा आणि सायबर सुरक्षेचा मुद्दाही महत्त्वाचा ठरणार आहे.
विद्यार्थ्यांच्या नियंत्रणात राहणार पडताळणीची परवानगी
या नव्या व्यवस्थेतील महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे शैक्षणिक रेकॉर्ड शेअर करण्यासाठी विद्यार्थ्याची परवानगी आवश्यक असणे. नियोक्त्याने पडताळणीची विनंती केल्यानंतर विद्यार्थी ती स्वीकारू किंवा नाकारू शकतो.
त्यामुळे अपार आयडी ही केवळ शैक्षणिक नोंदी जतन करणारी डिजिटल ओळख न राहता, शिक्षणापासून रोजगारापर्यंत शैक्षणिक पात्रतेची डिजिटल पडताळणी करण्यासाठी उपयोगी ठरणारी व्यवस्था म्हणून विकसित होण्याची शक्यता आहे.
गोपनीयता आणि डेटा सुरक्षेचे आव्हान कायम
अपारचा वापर रोजगार क्षेत्रापर्यंत वाढत असताना विद्यार्थ्यांच्या वैयक्तिक आणि शैक्षणिक माहितीच्या सुरक्षिततेचा प्रश्नही महत्त्वाचा ठरणार आहे. तृतीय पक्षांसोबत डेटा शेअर करताना प्रवेश नियंत्रण, संमतीची प्रक्रिया, डेटा सुरक्षा आणि सायबर सुरक्षेची प्रभावी अंमलबजावणी आवश्यक ठरेल.
अपारच्या माध्यमातून डिजिटल शैक्षणिक नोंदींची पडताळणी सुलभ होऊ शकते; मात्र विद्यार्थ्यांच्या डेटाची सुरक्षितता आणि त्यांच्या संमतीचे संरक्षण या व्यवस्थेच्या विश्वासार्हतेसाठी महत्त्वाचे घटक राहणार आहेत.
थोडक्यात काय बदलले?
अपार आयडी : शैक्षणिक नोंदींची डिजिटल ओळख
नवा उपयोग : नोकरीच्या वेळी शैक्षणिक पात्रतेची पडताळणी
कोण पाहू शकते? : अधिकृत नियोक्ता किंवा पडताळणीदार
विद्यार्थ्याची संमती : आवश्यक
पडताळणीची पद्धत : विनंती → विद्यार्थ्याला सूचना → ओटीपी/ई-साइनद्वारे मंजुरी → संबंधित रेकॉर्डची पडताळणी
संपूर्ण रेकॉर्डचा प्रवेश : विद्यार्थ्याच्या मंजुरीशिवाय नाही
संभाव्य फायदा : पदवी व प्रमाणपत्रांची डिजिटल पडताळणी आणि बनावट कागदपत्रांना आळा
महत्त्वाचे आव्हान : डेटा गोपनीयता आणि सायबर सुरक्षा
0
0
