माजी केंद्रीय गृहमंत्री शिवराज पाटील चाकूरकर यांचे निधन
राजकारणातील अभ्यासू व संयमी नेतृत्व हरपले
काटा वृत्तसेवा I
मुंबई : देशाच्या राजकारणात स्वच्छ प्रतिमा, अभ्यासू वृत्ती आणि संयमी नेतृत्वासाठी ओळखले जाणारे माजी केंद्रीय गृहमंत्री शिवराज पाटील चाकूरकर यांचे आज पहाटे दुःखद निधन झाले. वयाच्या 90 व्या वर्षी, शुक्रवार 12 डिसेंबर रोजी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. गेल्या काही दिवसांपासून त्यांची प्रकृती खालावली होती. अल्प आजाराने त्यांचे निधन झाल्याची माहिती कुटुंबीयांनी दिली. गेल्या काही वर्षांपासून ते सक्रिय राजकारणातून निवृत्त होते; मात्र त्यांचे अनुभवी नेतृत्व, साधेपणा आणि शिस्तबद्ध कार्यपद्धती आजही अनेकांसाठी आदर्श ठरली आहे.
लातूर जिल्ह्यातील चाकूर तालुक्यातून राष्ट्रीय पातळीवर पोहोचलेले शिवराज पाटील चाकूरकर हे भारतीय राजकारणातील स्वच्छ, प्रामाणिक आणि अभ्यासू नेत्यांचे प्रतीक मानले जातात. शांत स्वभाव, स्पष्ट विचार आणि कामाला प्राधान्य देणारी वृत्ती ही त्यांच्या नेतृत्वशैलीची ओळख होती. राज्यापासून दिल्लीतील सत्ताकेंद्रापर्यंत त्यांनी अनेक उच्च पदे भूषवली; मात्र त्यांनी कधीही आक्रमक किंवा सनसनाटी राजकारणाचा अवलंब केला नाही.
ग्रामीण पायावर उभे राहिलेले नेतृत्व
शिवराज पाटील चाकूरकर यांचा जन्म 12 ऑक्टोबर 1935 रोजी लातूर येथे साध्या शेतकरी कुटुंबात झाला. मर्यादित आर्थिक परिस्थितीतही शिक्षणाला महत्त्व देणाऱ्या वातावरणात त्यांचे बालपण गेले. प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण चाकूर तालुक्यातील स्थानिक शाळांतून पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी उस्मानिया विद्यापीठातून विज्ञान शाखेत पदवी आणि मुंबई विद्यापीठातून कायद्याचे शिक्षण घेतले. विद्यार्थी जीवनापासूनच शिस्त, मेहनत आणि अभ्यासू वृत्तीमुळे त्यांची वेगळी ओळख निर्माण झाली.
महाविद्यालयीन काळात सामाजिक कार्याची ओढ वाढली. युवक मंडळे व विद्यार्थी संघटनांमधील कामातून नेतृत्वगुण विकसित झाले. ग्रामीण भागातील बेरोजगारी, पायाभूत सुविधांची कमतरता आणि शिक्षणातील अडचणी त्यांनी जवळून अनुभवल्या आणि याच अनुभवातून समाजासाठी काहीतरी करण्याचे ध्येय त्यांनी निश्चित केले.
सामाजिक कार्यातून राजकारणात प्रवेश
शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी गाव व तालुका पातळीवरील सामाजिक प्रश्नांवर काम सुरू केले. शेतकरी सल्ला शिबिरे, युवकांसाठी रोजगार मार्गदर्शन अशा उपक्रमांतून ते सक्रिय झाले. संयमी, प्रभावी आणि परिणामकारक कार्यशैलीमुळे स्थानिक पातळीवर त्यांची विश्वासार्ह ओळख निर्माण झाली. राजकारणात प्रवेश हा सत्तेसाठी नव्हे, तर समाजकार्यासाठी व्यापक व्यासपीठ मिळवण्याचा प्रयत्न असल्याचे ते नेहमी सांगत. स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांत सक्रिय भूमिका, ग्रामसभांतील सहभाग आणि भ्रष्टाचाराविरोधातील ठाम भूमिका यामुळे ते लवकरच लोकप्रिय झाले.
केंद्रीय मंत्रिमंडळातील जबाबदाऱ्या
इंदिरा गांधी आणि राजीव गांधी यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांनी संरक्षण राज्यमंत्री तसेच वाणिज्य, विज्ञान-तंत्रज्ञान, अणुऊर्जा, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि अवकाश विभागासारख्या महत्त्वाच्या खात्यांमध्ये काम केले.
लोकसभा अध्यक्षपद
1991 ते 1996 या काळात त्यांनी लोकसभा अध्यक्षपद भूषवले. शांत, नियमप्रिय आणि संयमी अध्यक्ष म्हणून त्यांनी संसदीय परंपरा अधिक दृढ केल्या. या काळात त्यांची संसदेतली प्रतिमा अधिक ठळकपणे पुढे आली.
केंद्रीय गृहमंत्रीपद आणि राजीनामा
2004 मध्ये लोकसभेत पराभव झाल्यानंतरही काँग्रेस पक्षाने त्यांच्या अनुभवाचा सन्मान राखत त्यांना राज्यसभेतून केंद्रीय गृहमंत्रीपदाची जबाबदारी दिली. 2004 ते 2008 या काळात त्यांनी देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेशी संबंधित अनेक महत्त्वाचे निर्णय घेतले.
26 नोव्हेंबर 2008 रोजी मुंबईवर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यानंतर निर्माण झालेल्या परिस्थितीची नैतिक जबाबदारी स्वीकारत त्यांनी 30 नोव्हेंबर 2008 रोजी स्वेच्छेने राजीनामा दिला. हा निर्णय त्यांच्या नैतिकता आणि जबाबदार नेतृत्वाचे प्रतीक मानला गेला.
नेतृत्वशैली आणि कार्यपद्धती
जमिनीवरचा संपर्क, लोकांशी थेट संवाद आणि शांतपणे प्रश्न सोडवण्याची पद्धत ही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची प्रमुख वैशिष्ट्ये होती. प्रश्नांचा सखोल अभ्यास, आकडेवारीसह मांडणी आणि स्पष्ट भूमिका यामुळे ते प्रशासनालाही पटवून देत. लोकांच्या तक्रारी ऐकून घेणे आणि त्यावर तातडीने कृती करणे, हे त्यांच्या कामकाजाचे वैशिष्ट्य होते.
वादग्रस्त विधान
गीता आणि कुराण यांतील संकल्पनांची तुलना करताना केलेल्या एका वक्तव्यामुळे ते वादात सापडले होते. मात्र एकूणच त्यांच्या दीर्घ राजकीय कारकिर्दीत स्वच्छ प्रतिमा, संयम आणि अभ्यासू नेतृत्व हेच ठळकपणे अधोरेखित झाले.
शिवराज पाटील चाकूरकर यांच्या निधनाने देशाने एक अनुभवी, प्रामाणिक आणि मूल्याधिष्ठित नेतृत्व गमावले असून, त्यांच्या कार्याची आणि विचारांची आठवण दीर्घकाळ राहील.
0
0
