लोकसंख्येपेक्षा संस्कार, शिस्त आणि एकता महत्त्वाची;
शंकराचार्य स्वामी अविमुक्तेश्वरानंद सरस्वती यांचे संयत वक्तव्य
वाराणसी : लोकसंख्येच्या मुद्द्यावर देशात सुरू असलेल्या चर्चेच्या पार्श्वभूमीवर ज्योतिर्मठाचे शंकराचार्य स्वामी अविमुक्तेश्वरानंद सरस्वती यांनी समाजाला उद्देशून महत्त्वाचे आणि समतोल विधान केले आहे. “मुलांची संख्या वाढवणे किंवा कमी करणे यावरून समाज मजबूत किंवा कमजोर होत नाही. समाज दीर्घकाळ टिकतो तो संस्कृती, सभ्यता, धर्म, संस्कार आणि एकतेमुळे,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.
शंकराचार्य म्हणाले की, या विषयावर त्यांनी कोणालाही उपदेश देण्याचा प्रयत्न केलेला नाही. किती मुले जन्माला घालावीत, हा पूर्णतः पालकांचा वैयक्तिक निर्णय आहे. यावर कोणतेही बंधन किंवा सक्ती असू नये. समाजाच्या प्रगतीसाठी संख्येपेक्षा मूल्ये अधिक महत्त्वाची आहेत, असा त्यांचा स्पष्ट संदेश होता.
हे वक्तव्य राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत यांच्या अलीकडील विधानाच्या पार्श्वभूमीवर आले आहे. 17 फेब्रुवारी रोजी लखनऊमध्ये मोहन भागवत यांनी विवाहाचा उद्देश केवळ वैयक्तिक समाधान नसून सृष्टी पुढे नेणे हाही असावा, असे सांगत किमान तीन मुले असावीत, असे मत मांडले होते.
यावर प्रतिक्रिया देताना शंकराचार्य अविमुक्तेश्वरानंद सरस्वती म्हणाले की, “संख्याबळाने कोणीही जिंकत नाही. समाजाची ताकद ही शिस्त, आत्मविश्वास आणि चारित्र्यात असते.” त्यांनी सिंह आणि कुत्र्याचे रूपक वापरून सांगितले की, केवळ संख्या मोठी असणे महत्त्वाचे नसते, तर गुणवत्ता आणि ध्येय असणे गरजेचे असते.
धर्मशास्त्रांच्या संदर्भात बोलताना त्यांनी इशारा दिला की, फक्त संख्या वाढवून समाज सुरक्षित राहत नाही. जर संस्कार, धर्मज्ञान आणि वैचारिक दृढता नसेल, तर समाज दिशाहीन होऊ शकतो. “पीक आपण पिकवू आणि कापणी दुसरा करेल,” अशी परिस्थिती निर्माण होऊ नये, यासाठी प्रत्येक पिढीला मजबूत संस्कार देणे आवश्यक आहे, असे त्यांनी सांगितले.
ते पुढे म्हणाले की, “एक चंद्र जितका प्रकाश देतो, तितका शंभर तारे देऊ शकत नाहीत.” तुम्ही एक मूल करा किंवा चार, हा तुमचा अधिकार आहे. इतिहासातील उदाहरणे देत त्यांनी सांगितले की, देवकी आणि वासुदेव यांना आठ अपत्ये होती, त्यातूनच श्रीकृष्णांचा अवतार झाला. त्यामुळे केवळ आकड्यांवरून समाजाचे मूल्य ठरवता येत नाही.
सनातन धर्माच्या इतिहासाचा उल्लेख करताना त्यांनी सांगितले की, भगवान श्रीकृष्णांचे वंशज यादव बाहेरील शत्रूमुळे नव्हे, तर आपापसातील संघर्षामुळे नष्ट झाले. जेव्हा संख्या वाढते पण शिस्त, संयम आणि एकता राहत नाही, तेव्हा समाज आतून कमकुवत होतो. अनेकदा अंतर्गत कलहामुळेच विनाश होतो, असा त्यांचा इशारा होता.
या संदर्भात मौलाना शहाबुद्दीन रजवी बरेलवी यांच्या वक्तव्यावर भाष्य करताना शंकराचार्य म्हणाले की, कोणत्याही समुदायाने दुसऱ्याच्या वक्तव्यांवर लक्ष केंद्रित करण्यापेक्षा स्वतःच्या समाजाच्या सुधारण्याकडे लक्ष द्यावे. हिंदू असोत किंवा मुस्लिम, केवळ संख्या वाढवून समाज मजबूत होत नाही, हा इतिहासाचा धडा आहे.
शेवटी त्यांनी संपूर्ण देशाला उद्देशून संदेश दिला की, भारतासारख्या विविधतेने नटलेल्या देशात सर्व समुदायांनी संयम, एकता, परस्पर आदर आणि नैतिक मूल्यांवर भर दिला पाहिजे. लोकसंख्येची चर्चा करताना समाजात भीती, द्वेष किंवा विभाजन निर्माण होणार नाही, याची काळजी घेणे हेच देशहिताचे आहे.
0
0
